Kusamuka Kwakukulu Kwambiri
Chaka chilichonse, a Maasai Mara/Serengeti Kusamuka kwa nyumbu kumapereka chiwonetsero chodabwitsa chachilengedwe ichi. Chiwerengero chachikulu cha zinyama n'chodabwitsa: mpaka nyama mamiliyoni awiri, kuphatikizapo mbawala, mbidzi, ndi nyumbu, zimayenda mozungulira kuzungulira chilengedwe chachikuluchi kufunafuna madzi abwino ndi udzu.
Kusamuka Kwakukulu, kusamuka kozungulira kwa nyama zoposa miliyoni imodzi kudutsa chilengedwe cha Serengeti-Mara, ndi chimodzi mwa zinthu zomwe anthu okonda nyama zakuthengo ndi zachilengedwe amafunafuna kwambiri. Pofunafuna madzi ndi udzu, mizati ya nyumbu yosinthasintha nthawi zonse, limodzi ndi anzawo ambiri, imayenda m'njira yakale. Amayenda kudutsa Zigwa za Masai Mara ku Kenya, mpaka kum'mwera mpaka ku Tanzania, kudzera mu Serengeti mpaka m'mphepete mwa Ngorongoro Crater, kenako zungulirani mozungulira mozungulira. Pamene zinyama zikwizikwi zikugwidwa ndi zilombo zolusa ndipo zina zikwizikwi zikubadwa kuti ziwonjezere chiwerengero cha anthu ndikusunga bwalo la moyo, pamakhala zinthu zambiri zosokoneza panjira.
Ndi sewero lalikulu kwambiri: magulu osamukira amakumana ndi zopinga ndi zovuta zambiri pamene akuyenda kuchokera kudera lina kupita ku lina, ndipo nthawi zonse amaukiridwa ndi zilombo zolusa, osati kuposa amphaka akuluakulu aku Africa ndi ng'ona zazikulu zodziwika bwino zomwe zimadikirira m'malo osiyanasiyana owolokera mitsinje. Chiwerengero chachikulu cha mbidzi ndi chiwerengero chochepa cha mbawala ya Grant, mbawala ya Thomson, mphutsi, ndi impala zimayendera limodzi ndi kusamuka kwakukulu kwa nyumbu za Serengeti. Izi zimatsatira njira yodziwikiratu chaka chilichonse. Zimayenda chaka chonse kufunafuna udzu watsopano ndipo, tsopano zikukhulupiriridwa, madzi abwino kwambiri.
Momwe Kusamuka Kwakukulu kumayendera chaka chonse
Kusamuka kumeneku kumachitika chaka chonse, kaya nyumbu zikutaya ana a ng'ombe kapena kuyesa kuwoloka mitsinje pamene zikupewa zilombo zolusa. Pitirizani kuwerenga kuti mudziwe komwe Kusamuka Kwakukulu kumachitika nthawi zosiyanasiyana pachaka.
January, February, ndi March Migration
Chaka chilichonse cha mu Januwale, kusamuka kumamaliza ulendo wopita kum'mwera, kudutsa m'mphepete mwa nyanja. Malo Osungira Ngorongoro ndipo m'mphepete mwa kum'mawa kwa SerengetiZigwa m'derali zili ndi udzu wambiri wokhala ndi michere yambiri, zomwe zimapatsa ziweto malo abwino olerera ana awo aang'ono.
Zikuoneka zomveka kunena kuti nyengo yobereka ya nyumbu ndi chiyambi cha kusamuka, ngakhale kuti njira yosamukayi ilibe chiyambi kapena mapeto enieni kupatula kubadwa ndi kufa. Magulu a ziweto amasamukira ku zigwa za udzu waufupi zozungulira Olduvai Gorge ndi mapiri akumunsi akumpoto kwa phiri la Ngorongoro Crater kumapiri kumapeto kwa Januwale kapena kumayambiriro kwa February. Pa milungu iwiri kapena itatu, ana a ng'ombe pafupifupi 400,000—pafupifupi ana a ng'ombe atsopano 8,000 tsiku lililonse—amabadwa kuno.
Chifukwa cha kuchuluka kwa nyumbu, nyama zolusa zozungulira zimatha kusaka mosavuta chifukwa cha kuchuluka kwa ana aang'ono omwe ali pachiwopsezo. Olakira, Kimondo, ndi Ubuntu ndi misasa yosamukira ku Asia kum'mwera kwa Serengeti komwe kumapereka mwayi wopita mwachindunji kwa iwo omwe akufuna kuwona kubereka ndi zochitika za amphaka akuluakulu akusaka.
April ndi May Migration
Mbidzi zikwizikwi ndi magulu ang'onoang'ono a nswala zimakopeka ndi magulu a nyumbu pamene zikuyenda kumpoto chakumadzulo kupita ku udzu watsopano wa pakati pa Serengeti mu Epulo zitabereka ana awo mu February ndi March. Pofika mwezi wa May, mizati ya nyumbu imayamba kusonkhana pafupi ndi Moru Kopjes, pafupi ndi Dunia Camp, imodzi mwa misasa yochepa mu Serengeti zomwe zimathandiza kuti mbalame ziziona kusamuka kwawo nthawi imeneyi ya chaka. Mizatiyi imatambasuka makilomita angapo. Nyama zazimuna zimamenyana nthawi yokumana, yomwe imayamba kumapeto kwa Meyi. Nyama zazikazi, mbidzi, ndi mbawala zimapitiriza ulendo wawo wopuma kudzera mu "malo odyetsera ziweto," zikudya m'njira.
Nyumbu zimayamba kusonkhana ku Western Corridor ya Serengeti pamene kayendetsedwe kake kakuyamba kukula pang'onopang'ono. Msasa wa Ubuntu Migration Camp udzakhala utasuntha nthawi ino ya chaka kuti ukatsatire kusamuka ndikupatsa alendo mwayi wowona nyumbu zikuwoloka Mtsinje wa Grumeti. M'mphepete mwa maiwe ndi ngalande za mtsinjewo, zomwe ziyenera kuwoloka kuti zipitirize ulendo wawo, magulu a ziweto amasonkhana mochuluka. Pali nyumbu zokwanira zopatsa ng'ona za Grumeti phwando lenileni, ngakhale izi sizodabwitsa ngati malo odziwika bwino owoloka Mara. Ndikofunikira kukumbukira kuti Meyi ndi mwezi wa Ubuntu womwe suli pachimake. Pa nthawi ino ya chaka, maulendo a safari ndi otsika mtengo kwambiri chifukwa palibe alendo ambiri ku Serengeti, koma kuonera nyama zakuthengo kumakhala kosangalatsa kwambiri.
Kusamuka mu June ndi July
Nyama zambiri za nyumbu zimapezeka ku Western Serengeti ndi kum'mwera kwa Mtsinje wa Grumeti mu June, nthawi yachilimwe ikayamba. Kuwoloka mtsinje wokhala ndi ng'ona ndi nthawi yoyamba mwa kukumana ndi mtsinje wovuta komanso wovuta womwe nyama iliyonse yosamuka iyenera kupirira.
Nyama za nyumbu ndi mbidzi zikwizikwi zikupitiriza kuyenda kumpoto m'mphepete mwa kumadzulo kwa pakiyi pamene mwezi wa June ukuyamba kukhala mwezi wa July, kupita ku Mtsinje wa Mara kumpoto kwa Serengeti, chotchinga choopsa kwambiri. Chimodzi mwa zochitika zosangalatsa kwambiri za nyama zakuthengo padziko lapansi mosakayikira ndi kuwoloka mitsinje kumeneku. Ngakhale nthawi imasiyana malinga ndi nyengo, nthawi zambiri zimayamba mu Julayi kumayambiriro kwa nyengo yokwera kwambiri.
Mu Julayi, ziwetozi nthawi zambiri zimapezeka kumpoto kwa Serengeti. Nyama zomwe zadutsa bwino mtsinje wa Mara zipezekanso m'derali. Maasai Mara Pambuyo pake mu Julayi. Alendo ku Rekero Camp amatha kuwona kuwoloka mitsinje mwachindunji kuchokera pa doko lalikulu la msasawo ali paulendo wa ku Kenya. Kuwoloka mitsinje tsiku lililonse pa mitsinje ya Mara ndi Talek, yomwe nthawi zambiri imakhala pakati pa zochitika zodabwitsa, kumawonekera panthawiyi.
August, September, ndi October Kusamukira
Pofika mu Ogasiti, ziwetozo zinali zitavutika kuwoloka Mtsinje wa Mara ndipo zinabalalika kumpoto konse. Maasai Mara, ndipo ambiri a iwo akadali kumpoto Serengeti. Mantha ndi chisokonezo pa malo odutsira, pamodzi ndi zilombo zolusa zomwe zikudikirira komanso mafunde amphamvu, zingayambitse imfa zambiri m'zaka zomwe mtsinjewo umadzaza. Kuwonjezera pa mikango ndi zilombo zina zazikulu zomwe zimayendayenda m'mphepete mwa nyanja, zokonzeka kubisalira nyumbu iliyonse yomwe ingathe kuwoloka, ng'ona zimapha ngakhale madzi akuyenda pang'onopang'ono kwa zaka zambiri. Palibe malo odutsira amodzi okha; m'malo ena, kuli anthu ochepa okha, pomwe m'malo ena, nyama zambiri zikuyenda mosalekeza kwa maola ambiri.
Chisokonezo chachikulu chinali chitachepa pofika mu Seputembala kapena Okutobala, ndipo mizati yosamukirayo inali itasunthira pang'onopang'ono kum'mawa. Koma pamene akukonzekera kuwoloka Mtsinje wa Mara kachiwiri pobwerera kum'mwera, nyumbu zidzayeneranso kuthana ndi madzi ake ochulukirapo.
November ndi December Migration
Nyama za nyumbu zimasamuka kuchokera ku Kenya kupita kumalire a kum'mawa kwa Serengeti, kudutsa Namiri Plains, dera lodziwika bwino chifukwa cha kuwona akamba bwino kwambiri, pambuyo pa mvula yochepa ya kum'mawa kwa Africa kumapeto kwa Okutobala ndi kumayambiriro kwa Novembala. Zimafalikira m'madera onse akum'mawa ndi kum'mwera pofika Disembala.
Kum'mwera kwenikweni kwa Serengeti, udzu umakhala wodzaza ndi mvula m'miyezi yoyambirira ya chaka chatsopano. Izi zimakopa mbidzi zikwi mazana ambiri ndi nyama zina zakuthengo, komanso magulu a nyumbu. Pamene nyengo yobereka ikuyambanso, nyengoyi ikupitirira.
ZOONA ZAKUSAmuka KWAMBIRI
- Nyama zakuthengo zoposa 1.35 miliyoni zakumadzulo zokhala ndi ndevu zoyera zimadya udzu wokwana matani 4,800 tsiku lililonse.
- Chaka chilichonse, ana a ng'ombe opitilira 250,000 amabadwa. Ana anayi mwa asanu amabadwa panthawi yochepa yobereka ya milungu ingapo m'malo a udzu waufupi pakati pa mwezi wa February, pomwe ana okwana 8,000 mpaka 12,000 amabadwa patsiku. Ana pafupifupi 70,000 mwa ana amenewa amafa chaka chilichonse chifukwa chodyedwa, kumira, kulekanitsidwa ndi amayi awo, ndi zinthu zina. Pafupifupi theka la anawo adzakhala ndi moyo mpaka atakula.
- Ana a ng'ombe amatha kuyendayenda mu mphindi zitatu mpaka zisanu ndi ziwiri ndipo amatha kupitiriza ndi gulu la ziweto posakhalitsa.
- Pa nthawi yoberekera, ng'ombe zamphongo zikamamenyana kuti zipeze malo, nyumbu zazikazi pafupifupi 300,000 zimakhala ndi pakati pasanathe mwezi umodzi.
- Malo a udzu afupiafupi pakati pa Nabi Gate ndi mapiri a Ngorongoro ndi abwino kwambiri kuti nyumbu zibereke chifukwa cha phulusa la mapiri lomwe linagwa kumeneko zaka zikwi zambiri zapitazo. Udzu uwu umakoka calcium, sodium, nayitrogeni, ndi phosphorous kuchokera m'nthaka yosaya, zomwe ndi zabwino kwa ng'ombe zomwe zili ndi pakati kenako n’kuyamwitsa.
- The Serengeti-Mara-Ngorongoro Zamoyo zimafunikira nyama pafupifupi 1.6 miliyoni (nyumbu ndi mbidzi) kuti zisamuke chaka chilichonse kuti zikhale zathanzi komanso zamphamvu.
- Nyama ya nyumbu ndi "mtundu wa mwala wofunika kwambiri" chifukwa imadya udzu woposa matani 1.7 miliyoni chaka chilichonse, zomwe zimasintha malo omwe imakhala. Imatsegula malo ambiri odyetserako ziweto zina, monga mbidzi, nkhandwe, ndi mbawala. Mwanjira ina, ndi "cog" yofunika kwambiri yomwe imathandiza kuti udzu wa Serengeti ukhale wosiyanasiyana komanso wothandiza. Kusamuka kokha kumayika matani 3500 a ndowe m'chilengedwe tsiku lililonse (pafupifupi magalimoto 70!), zomwe ndi chakudya chabwino cha zomera ndi mitundu pafupifupi 100 ya nsabwe za ndowe.
- Mtsinje wa Mara ndiye gwero lokhalo la madzi ku Serengeti lomwe lingathandize kusamuka kwakukulu nthawi yachilimwe. Ngati madamu ndi kudula mitengo m'mphepete mwa mtsinje ziuma mtsinjewo, udzakhala tsoka lalikulu. Ng'ombe pafupifupi 500,000 mwina zingafe chaka choyamba.
Mafunso omwe amafunsidwa pafupipafupi (FAQs)
Kusamuka kumeneku kumachitika chaka chonse, koma nyengo zosiyanasiyana zimakhala ndi zochitika zosiyanasiyana. Kuyambira Januwale mpaka Marichi, alendo amatha kuwona nyengo yobereka ana m'zigwa za kumwera kwa dzikolo. Malo osungirako zachilengedwe a SerengetiKuyambira mu Julayi mpaka Okutobala, ziweto zimasamukira kumpoto komwe apaulendo amakhala ndi mwayi wabwino wowona malo otchuka odutsa Mtsinje wa Mara.
Apaulendo ambiri amaona kusamuka kwa anthu Malo osungirako zachilengedwe a Serengeti, imodzi mwa malo otchuka kwambiri ku Africa okhala ndi zinyama zakuthengo TanzaniaMalinga ndi nthawi ya chaka, ziwetozi zimadutsa kum'mwera, pakati, kumadzulo, ndi kumpoto kwa Serengeti.
Apaulendo ambiri amakhala masiku 5 mpaka 8 paulendo wosamukira kudziko lina. Izi zimawapatsa nthawi yokwanira yofufuza mbali zosiyanasiyana za chilengedwe cha Serengeti ndipo nthawi zambiri zimaphatikizapo kupita ku malo ena otchuka monga Ngorongoro Crater or Tarangire National Park.
Kuwoloka mtsinje ndi chimodzi mwa zinthu zodabwitsa kwambiri pa kusamuka kwa anthu pamene nyumbu zikwizikwi zimayesa kuwoloka mtsinje wa Mara pamene zikukumana ndi mafunde amphamvu ndi ng'ona. Kuwoloka kumeneku kumachitika pakati pa Julayi ndi Okutobala kumpoto. Malo osungirako zachilengedwe a Serengeti.
Inde, Kusamuka Kwakukulu kumaonedwa kuti ndi chimodzi mwa zinthu zazikulu kwambiri padziko lonse lapansi. Kuona magulu akuluakulu a nyama akufalikira m'zigwa ndikuona zilombo zikuyanjana m'nkhalango kumapangitsa kuti ikhale imodzi mwa zochitika zosaiwalika kwambiri za safari ku Tanzania.
Apaulendo angasankhe kuchokera ku malo ogona apamwamba, misasa yokhala ndi mahema, ndi misasa yosamutsidwa yomwe ili m'malo ofunikira kwambiri a Malo osungirako zachilengedwe a SerengetiMisasa yambiri yosamukira kumayiko ena imasamuka nyengo iliyonse kuti itsatire ziweto ndipo imapereka mwayi wabwino kwambiri wowonera nyama zakuthengo.
